Yerli üreticinin korunması ve ithalattan kaynaklanacak vergi kayıplarının önlenmesi amacıyla, eşyanın ithalatında üzerinden vergi hesaplanacak kıymetle ilgili, birim başına asgari bir fiyat belirlenmesi uygulamasıdır. Gözetim uygulaması ilgili eşyanın kıymeti belirlenen birim fiyatın altında kaldığı zaman devreye girer.,
Bir gümrük beyannamesi kapsamında ilgili gümrük tarife istatistik pozisyonundan (GTİP) 10 adet veya daha az miktarda yapılacak olan ithalat, gümrük kıymetine bakılmaksızın gözetim uygulamasından muaftır.
Gözetim Belgesi; Gözetim uygulamasına tabi eşya ancak Ekonomi Bakanlığı tarafından düzenlenecek gözetim belgesi ile ithal edilebilir. Gözetim belgesi gümrük beyannamesinin tescilinde ilgili gümrük idaresince aranır ve gözetim belgesinin bir örneği gümrük beyannamesine eklenerek işlemler yapılır. Gözetim belgesi taleplerine ilişkin başvuru için gözetim belgesi başvuru formunun usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve gerekli diğer belgelerle Ekonomi Bakanlığı’na (İthalat Genel Müdürlüğü) iletilmesi gerekmektedir.
Gözetim belgesinin geçerlilik süresi 6 aydır.
Örnek hesaplama; Gözetim uygulamasına tabi bir eşyanın Bakanlık tarafından belirlenen en düşük kıymetinin adet başına 10 $ olduğu ve bu üründen 250.000 $ CIF (İngilizce cost, insurance ve freight kelimelerinin baş harflerinden oluşan ödeme şeklidir) kıymetle 40.000 adet ithal edilmek istendiği varsayımıyla;
Beyan edilen CIF kıymet gözetim uygulamasının alt sınırı olan 400.000 $ (40.000 x 10 $) değerinin altında kaldığı için, dış maliyetler (navlun, sigorta…) yükseltilerek CIF kıymetin istenilen düzeye çıkartılır. Böylece vergi matrahı yükselmiş olur ve devletin vergi geliri artarken ithalatçının maliyetleri yükseldiği için de yerli üreticiye avantaj sağlanmış olur.