Transit Ticaret; Yurt dışında veya serbest bölgelerde mukim gerçek / tüzel kişilerden ya da antrepolardan satın alınan malın, Türkiye üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede mukim gerçek / tüzel kişilere ya da antrepolara satılmasına denir.
Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile bakanlıklarca transit ticaretinin herhangi bir sebeple uygun görülmedi mallar transit ticarete konu olamaz. İthalatın ve ihracatın yasaklandığı ülkelerde mukim gerçek / tüzel kişiler veya antrepolarla da transit ticaret yapılamaz.
Transit ticarete konu olan mallarla ilgili olarak; ithalata ve ihracata ilişkin vergi, resim, harç ve fon tahsil edilemez.
Ordino; Konşimentoya karşılık eşyanın çekilebilmesi için talimattır. Ticarete konu eşyanın yüklenmesi veya boşaltılması öncesinde taşımacıya hitaben emir mektubu olarak verilen ordino ile mal sahibinin işlemleri tamamlanır ve ordino gümrük idaresine teslim edilir.
Sözlük anlamı yalnızca deniz yoluyla gerçekleşen ticaretler için olsa da uygulamada hava, kara ve demir yolu taşımacılığında da yer alan bir belgedir.
Navlun; Deniz hukukunda taşıyanın belirli bir ücret karşılığında, gemisini kısmen ya da tamamen taşıtana tahsis ederek ya da tahsis etmeksizin bir yükü deniz yoluyla taşımayı yüklendiği sözleşmedir.
Taşıyan, gemisinin tamamını ya da bir bölümünü taşıtana tahsis edebilir veya parça mal olan belirli bir eşyayı denizde taşımayı yüklenebilir. Navlun sözleşmesi şu hususları içerir;
- Taşıyan tarafından yapılan bir taşıma taahhüdü,
- Gemiyle taşımaya elverişli bir malın varlığı,
- Taşımanın denizde yapılması,
- Taşımanın gemi niteliğinde bir araç ile yapılması,
- Taşımanın ücretli olması.
Navlun sözleşmesi şekle tâbi değildir; ancak uygulamada genellikle konşimento düzenlenir. Bir navlun sözleşmesinde taşıtan olan kimse, bu sözleşmeye dayanarak ikinci bir sözleşmede taşıyan sıfatını alabilir. Bu halde bir alt taşıma sözleşmesi vardır. Navlun sözleşmelerinin bir türü de, karma navlun sözleşmeleridir. Bu durumda taşıyan, yükü kara, nehir ve deniz yoluyla taşımayı taahhüt eder.
Navlun sözleşmesinden taşıyan ve taşıtan yönünden bazı hak ve borçlar doğar. Taşıyanın başlıca borçları, yükü taşıyacak gemiyi, yüklemeye hazır, sefere ve denize elverişli olarak yükleme limanında bulundurmaktır. Taşıyanın, navlun sözleşmesinden doğan en önemli hakkı ise bir ücret, yani navlun almaktır. Navlun, aksine bir hüküm olmadıkça para ile ödenir. Taraflar, navlun miktarını saptamakta serbesttir. Ancak, bugün navlun genellikle uluslararası sözleşmeler ile saptanmış olduğu için, taraflar çoğunlukla bunlara bağlı kalmaktadır. Navlunu ödeme borcu, kural olarak taşıtandadır. Ancak, eğer bir konşimento düzenlenmiş ve bundan navlunu ödeyecek olanın, malı alan kişi olacağı anlaşılıyorsa, navlunu ödeme borcu konşimentoya göre, yükü alacak olan kişiye geçer. Navlun alacağı, muaccel olmasından itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Taşıyanın, navlun alacağı için, astarya ve sürastarya ücretlerinde de olduğu gibi, yük üzerinde hapis hakkı vardır. Navlun sözleşmesi;
- Pişmanlık navlunun ödenmesiyle hiçbir sebep gösterilmeden;
- Gemiye devlet ya da yabancı bir devletin el koyması halinde;
- Taşınacak mallar üzerinde ithal ya da ihraç yasağı konması halinde;
- Yükleme ya da varma limanının ablukaya alındığı hallerde;
- Savaş halinde;
- İmkânsızlık halinde
sona erer.